سعدي در نقش يك رسانه مردمي

عسلي در اين يادداشت آروده است : گاهي اين سئوال پيش مي آيد كه با وجود نياز مبرم حكومت ها در هر زمان به رسانه هايي كه مشروعيت و محبوبيت آنها را القا نموده و مصاديق بارز آن را با اغراق و اصرار به سمع و نظر مردم برسانند‏‏‏،‏ رسانه ها در زماني كه سعدي مي زيسته شامل چه مواردي مي شده و با چه مشاغل و فعاليت هايي همخواني داشته و نزديكتر بوده اند و چگونه عملكردي داشته اند و نقش سعدي در اين ميانه چه بوده است؟
نياز به بازگويي ندارد كه در آن زمان براي انتخاب نوع حكومت و فرومانروايان هر خطه انتخاباتي برگزار نمي شده و تنوع حكومت ها نيز به معناي گوناگوني حاكمان بوده كه مطابق سليقه ي خود رفتار مي كرده اند و براي رأي و نظر مردم ارزشي قايل نبوده اند لذا هر كسي كه شمشيري برنده تر و پول و طلاي بيشتري داشته و جرات و جسارت ريسك كردن و جنگيدن هم پيدا مي كرده افسار حكومت را به دست مي گرفته و براي خالي نبودن عريضه عرض ارادتي هم به پيشگاه خلفاي عباسي مي نموده و براي خود توقيعي و مجوز حكومتي دست و پا مي كرده و به القاب و صفاتي متصف مي گشته و به سليقه ي خودش حكومت مي كرده است‏‏‏.‏ البته در بين فرمانروايان‏‏‏،‏ آنهايي كه عقل و شعور درستي داشته اند تلاش مي كردند كه از بين حكما و دانشمندان و صاحبان خرد براي خود مشاوريني دست و پا كنند تا ناگزير نباشند با عقل ناقص خود كه فقط به درد شمشير تيز كردن و جنگيدن و خشونت ورزيدن مي خورده‏‏‏،‏ كشور را اداره كنند!
در آن زمان هم براي اين كه بتوانند از مردم خراج و ماليات بگيرند و از قدرت نهفته ي عوام الناس براي پيشبرد كارهاي خود استفاده كنند نيازبه تبليغات داشتند‏‏‏.‏ كساني كه به اشكال گوناگون كار تبليغاتي مي كردند موظف بودند از فرمانروا شخصيتي مقتدر كه دشمنان را در هم مي كوبد و تيغ برنده اي دارد و نسبت به رعايا يعني همان مردم مهربان و بخشنده است و دانش دوست و فاضل پرور است ترسيم نمايند شخصيتي كه خداوند مقدر كرده بر همگان فرمانروايي كند و خلاصه اين كه دستورش را بايد اطاعت كرد‏‏‏.‏
نوبتيان يعني همان كساني كه صبحگاهان و شامگاهان بر طبل مي كوبيدند و در شيپور مي دميدند در صورت امكان با صدايي خوش به مردم اعلام مي كردند كه مملكت با وجود فرمانرواي عادل فاضل عاقل شجاع سخاوتمند دشمن كش در امن و امان است و بره و گرگ در كنار هم به خوبي و خوشي زندگي را از صبح به شب مي رسانند و چنين است و چنان است‏‏‏.‏ نوبتيان ساده ترين و پيش پا افتاده ترين رسانه در آن زمان محسوب مي شدند و هر زمان كه فرمانروايي مي رفت و فرمانروايي ديگر مي آمد دقيقا همان چيزهايي كه در باره فرمانرواي قبلي گفته بودند در باره فرمانرواي بعدي تكرار مي كردند تا خدايي ناكرده چيزي كم نگذاشته باشند‏‏‏.‏
شاعران درباري هم از جهاتي رسانه به حساب مي آمدند هر چند هيچ وظيفه اي جز خشنود كردن خاطر پادشاه و مطمئن كردن مردم با وجود چنان پادشاهي نداشتند و بعضا در سفر و حضر شاه را همراهي مي كردند و خبر جنگيدن شاه‏‏‏،‏ شكار كردن او‏‏‏،‏ خوردن و خوابيدنش و بخشش و فتوحاتش و فرزندانش و زنان و سوگلي هايش و همچنين بلندي و رفعت قصرباشكوهش را به شعر درمي آوردند البته شاعران غير درباري هم اگر مي خواستند زندگي آسوده اي داشته باشند و طرفدار دشمنان محسوب نشوند بايد حداقل در يك بيت از قصائد و غزليات خود اشاره اي به عدل و مهرباني و شكوه و جلال شاه معاصر خود داشته باشند‏‏‏.‏
خطبا و سخنرانان و صاحبان منبر هم حق نداشتند بدون گنجانيدن نام پادشاه در آغاز سخنان خود البته پس از خدا و پيغمبر لب به سخن بگشايند‏‏‏.‏
حتي دانشمندان كه كارشان شاعري نبوده و در زمينه هاي مختلف علوم از جمله نجوم و رياضي و طب و معماري و صنعتگري كتاب مي نوشتند ناگزير آثار خود را به پيشگاه شاه تقديم مي كردند تا بتوانند هزينه استنساخ و نسخه برداري و تكثير آن را از دربار بگيرند و پر واضح است كه در مقدمه كتاب خود بايد از شاه تعريف و تمجيد مي كردند.
حتي معركه گيرها و نقالان و دوره گردها نيز اگر مي خواستند با گربه رقصاني و ميمون بازي و سگ جهانيدن و مار از جعبه درآوردن و شعبده و جادوگري مردم را سركار بگذارند قبل از شروع بايد نامي از شاه مي بردند و او را صاحب خوان گسترده انواع نعمت ها معرفي مي كردند‏‏‏.‏
آوردن نام پادشاه و دعا كردن به جان او در مناظرات و مكاتبات و محاورات ديواني بين خواجگان دربار و وزرا و مشاورين نيز مرسوم بوده و كسي حق تمرد و سركشي نداشته است‏‏‏.‏ ضمن اين كه نوبتيان و شاعران درباري و سخنوران و بزرگان دربار تلاش مي كردند متناسب با باورهاي مذهبي و ديني مردم‏‏‏،‏ بين شاه و خدا و شخصيت هاي مقدس رابطه اي پنهان و راز آلود برقرار كنند تا اگر مردم در جايي از برخي كارهاي بي حساب و كتاب شاه سردرنياوردند‏‏‏،‏ تصور كنند كه با توجه به رابطه معنوي پادشاه با اولياء و انبياء و مقدسات حتما حكمتي در كار بوده كه فهم آن در حد عقل ناقص آنها نيست!
حساب كنيد در اين شرايط وانفسا شاعري مانند سعدي كه درك واقع بينانه اي از اوضاع و احوال پيرامون خود داشته اگر مي خواسته سخني مصلحت آميز بگويد چقدر بايد هنرمندي به خرج مي داده كه موجب كدورت خاطر مبارك فرمانروايان محلي و غيرمحلي با آن همه غرور و تبختري كه داشته اند نشود.
اينجاست كه درمي يابيم سعدي در گلستان و بوستان چه كرده و در بخش هايي از قصائد خود چگونه تركه ي تنبيه را بر گرده ي فرمانروايان كشيده است‏‏‏.‏
سعدي در فرازهايي از يكي از قصيده هاي ارزنده اش مي گويد:
اين كه در شهنامه ها آورده اند
رستم و رويينه تن اسفنديار
تا بدانند اين خداوندان ملك
كز بسي خلق است دنيا يادگار
ملك بانان را نشايد روز و شب
گاهي اندر خمر و گاهي در خمار
نام نيك رفتگان ضايع مكن
تا بماند نام نيكت پايدار
گويا در آن زمان هم مرسوم بوده كه فرمانروايان براي بزرگ نشان دادن خود گذشتگان را كوچك و حقير و ظالم و بي لياقت معرفي مي كرده و تاريخ را دستكاري مي كرده اند‏‏‏.‏
سعدي به يكي از شاعران ماقبل خود كه گفته بود :
“نه كرسي فلك نهد انديشه زير پاي
تا بوسه بر ركاب قزل ارسلان زند”
مي گويد:
چه حاجت كه نه كرسي آسمان
نهي زير پاي قزل ارسلان
مگو پاي عزت بر افلاك نه
بگو روي اخلاص بر خاك نه
سعدي در جاي جاي بوستان و گلستان تلاش مي كند تصاويري ايده آل و آرماني از فرمانرواي عادل ارائه دهد و بدون اشاره مستقيم به حكام معاصر خود به آنها تشر مي زند كه مراقب باشيد‏‏‏.‏
وقتي آثار سعدي را مرور مي كنيم به اين نتيجه مي رسيم كه سعدي نقش يك رسانه ي بسيار قوي را بازي كرده و اخبار زمانه ي خود را به ما رسانيده و اخبار گذشتگان را به معاصران خود رسانيده و آنقدر با ظرافت و لطافت سخن گفته كه آثارش به زبان هاي گوناگون ترجمه شده و موجب شناسايي ايرانيان و مسلمانان در ميان ساير ملل نيز گرديده است‏‏‏.‏
آبروداري سعدي براي ما ايراني ها و بخصوص شيرازي ها جاي شكر و سپاس فراوان دارد چرا كه در همه جاي دنيا سعدي را با نام شيراز و شيراز را با نام سعدي و حافظ مي شناسند‏‏‏.
5054

انتهای پیام /*

برای نمایش تمام اخبار مرتبط با عنوان «سعدي در نقش يك رسانه مردمي» اینجا کلیک کنید.

اشتراک گذاری:
منبع این خبر سایت ( ایرنا ) است و پورتال سیحو در قبال محتوای آن هیچ مسئولیتی ندارد. چنانچه محتوا را شایسته تذکر میدانید، خواهشمند است کد (sh-11699) را همراه با ذکر موضوع به شماره 50002030405034 پیامک فرمایید
برچسب ها : رسانه مردمي
منبع : ایرنا

تبلیغات



جدیدترین اخبار منتشر شده

تبلیغات