شيخ بهايي؛ عالمي ژرف انديش و جامع گرا

شيخ بهايي عالم بزرگ جهان اسلام در 925 خورشيدي چشم به جهان گشود و در 10 سالگي به همراه عزالدين حسين عاملي پدر خويش و از بزرگان و علماي شام راهي ايران زادگاه پيشينيان خود شد. آنان قزوين مركز دانشمندان شيعه را براي اقامت برگزيدند و در آنجا شيخ بهايي به دليل هوش و ذكاوت بالا، مورد توجه همگان قرار گرفت و از محضر استاداني همچون «عزالدين حسين عاملي، عبدالله بن شهاب‏الدين حسين يزدي، مولانا افضل قايني، حكيم عماد الدين محمود، ابي الطيف مقدسي و ملا محمد باقر يزدي» بهره هاي فراواني برد.
پس از آن كه شاه عباس صفوي به سلطنت رسيد، پايتخت به اصفهان منتقل شد و شيخ بهايي به دليل تبحري كه در دانش‌ فلسفه، منطق، هيات و رياضيات داشت، در دربار ارج و قرب ويژه اي يافت. اين عالم بنام، شاگردان بسياري را آموزش داد كه هر كدام از آنها، خدمتي بزرگ به دنياي اسلام ارائه دادند و نقشي اساسي در هدايت جامعه بشري ايفا كردند، از جمله مشهورترين آنان مي توان به «ملاصدرا، علامه مجلسي اول، محقق سبزواري و سيد ميرزا رفيع الدين محمد بن حيدر حسيني طباطبايي نائيني» اشاره كرد.
شيخ بهايي بيش از 95 كتاب، رساله و آثار برجسته به نثر و نظم تاليف كرد كه «كشكول شيخ بهايي» از مهم ترين آنها است. او علاوه بر نويسندگي، شاعري توانا بود و شعرهاي فارسي وي بيشتر شامل مثنوي، غزل و رباعي مي شود، در غزل به شيوه «فخرالدين عراقي» و «حافظ شيرازي»، در رباعي همچون «ابوسعيد ابوالخير» و «خواجه عبدالله انصاري» و در مثنوي به روش «مولوي» شعر مي سرود، ويژگي مشترك شعرهاي اين شاعر، زهد و عرفان است.
اين دانشمند بزرگ در عربي نيز شاعري توانمند و در ادبيات عرب داراي جايگاهي ويژه بود و شيخ بهايي در رياضي، معماري و مهندسي نيز مهارت داشت.
«معماري مسجد امام در اصفهان، مهندسي حصار نجف، ساعت ظلي در مغرب مسجد امام در اصفهان، تقسيم آب زاينده رود در محله هاي اين شهر، تعيين سمت قبله مسجد امام به مقياس چهل درجه انحراف غربي از نقطه جنوب و ساختمان گلخن گرمابه اي» از خدمت هاي برجسته او در اين زمينه محسوب مي شود.
سرانجام شيخ بهايي انديشمند بلند آوازه در 1001 خورشيدي در اصفهان چشم از جهان فرو بست و پيكر او در كنار حرم امام رضا(ع) به خاك سپرده شد.
سوم اردبيهشت 1388 خورشيدي به مناسبت چهارصدمين سال درگذشت شيخ بهايي به پيشنهاد جمهوري اسلامي ايران و به پاس مقام علمي اين دانشمند بزرگ؛ اين روز در سازمان علمي، فرهنگي و تربيتي ملل متحد(يونسكو) به نام اين فقيه برجسته به ثبت رسيد.
اكنون به مناسبت روز بزرگداشت شيخ بهايي بر گزيده اي از سخنان اين عالم بنام مروري كوتاه داريم:
* آنكه اندكي احسان به تو كند، همواره سپاسگزارش باش.
* چه بسيار بخشش ها كه خطاست! و چه عنايت ها كه جنايت است!
* اگر آنكه نمي داند آرام گيرد، كشمكش به پايان مي رسد.
* آنچه بودنش انگيزه شادي است، نبودنش انگيزه اندوه است.
* روزگار پند دهنده ترين ادب كنندگان است.
* آزاده چون آز ورزد، به بندگي در آيد و بنده چون قناعت كند، آزاد شود.
* فرصت زود از دست مي رود و دير به دست مي آيد.
* با حكيمان به سبكسري منشين و با سبكسران به بردباري.
* كسي دوست تو است كه با تو راست گويد، نه آنكه سخن تو را راست شمرد.
«سيدجواد ميري» عضو هيات علمي پژوهشگاه علوم انساني و مطالعات علوم فرهنگي به مناسبت روز بزرگداشت شيخ بهايي در گفت و گو با پژوهشگر گروه اطلاع رساني ايرنا، گفت: شيخ بهايي از جمله عالماني به شمار مي رفت كه از منطقه اي در جنوب لبنان به نام «جبل عامل» به ايران آمده بود. در آن مكان پيشوايان و شيعيان زيادي زندگي مي كردند كه در بنياد نهادن مذهب شيعه در ايران از سده هفتم هجري به بعد نقش مهمي داشتند و خاندان بهايي نيز از آن دسته بودند. او با اينكه در دربار صفوي زندگي مي كرد اما بسيار زاهدانه مي زيست و از قدرت خويش براي گشايش كار مردم استفاده مي كرد و از تظاهر و فخرفروشي دوري مي جست.
استاد جامعه شناسي و مطالعات اديان با اشاره به آگاهي فراوان شيخ بهايي در زمينه علوم زمان، اظهار داشت: او از جمله دانشمندان جامعي محسوب مي شود كه به مهم ترين علوم زمان خود اشراف داشت و همين آگاهي و وسعت علوم، نوعي جذابيت به آثار او بخشيد. شيخ بهايي در ادب بي همتا بود و آثار برجسته اي به نثر و نظم پديد آورد كه افزون بر فارسي و عربي، شامل تركي نيز مي شود. وي همچنين در عربي شاعري توانمند و در ادبيات عرب جايگاه ويژه اي داشت و مهمترين اثر او در نحو «الفوائد الصمديه» است و همچنان در حوزه هاي علميه تدريس مي شود. يكي ديگر از جنبه هاي شخصيت بهاءالدين عاملي، عرفان است، برخي از عالمان فاضل آن روزگار وي را داراي مقامي والا در عرفان دانسته اند.
وي جامع ترين و شاخص ترين اثر فقهي شيخ بهايي را كتاب «جامع عباسي»، دانست و افزود: تاليف جامع عباسي به زبان فارسي، ابتكاري نو در نگارش متون فقهي براي استفاده همه مردم به شمار مي رود، گردآوري اين اثر به درخواست شاه عباس اول و با هدف پاسخگويي به پرسش ها و نيازهاي شرعي مردم بود كه به دست شيخ بهايي صورت پذيرفت. او در پايان عمر مشغول نگارش اين اثر شد و دو سال پس از مرگ وي «نظام الدين بن حسين ساوجي» از شاگردان اين فقيه كار تاليف و گردآوري آن را به پايان رساند. برخي از صاحبنظران از اين اثر به عنوان نخستين دوره فقه فارسي كه به صورت رساله علميه نوشته شده است، ياد مي كنند.
جواد ميري در ارتباط با دوره سياسي زندگي شيخ بهايي اظهار داشت: در زمان شاه عباس اول كشورمان عظمتي شايان يافت و از لحاظ قدرت نظامي، اقتدار سياسي، عمران و آباداني در شرايط مطلوبي قرار گرفت و حوزه فرهنگ و معارف ديني نيز در مسير رشد و شكوفايي حركت كرد. شاه عباس به عالمان ديني احترام زيادي مي گذاشت، به همين علت حضور شيخ بهايي در دربار صفوي جلوه خاصي به سلطنت وي بخشيد، ترويج فرهنگ و معارف مذهب تشيع با روش هاي علمي و عملي در دوره صفوي به اوج خود رسيد و احترام و اعتقادي كه شاه عباس اول به شيخ بهايي داشت، سبب شد تا تمامي درخواست هاي وي كه به طور يقين تقاضاهاي ديني و در حمايت از ستم ديدگان بود، مورد پذيرش واقع شود. با نگاه به زندگي سياسي اين فقيه مي توان دريافت كه اصل امر به معروف و نهي از منكر از مهمترين دليل هاي وي در ارتباط و معاشرت با حاكمان وقت بود. او به قصد احياي اين فرضيه در دستگاه سلطنت صفويان حضور يافت تا از امكانات آن براي گسترش احكام دين و معارف شيعي استفاده كند و تا جايي كه امكان داشت از فساد و ظلم جلوگيري به عمل آورد.
استاد جامعه شناسي و مطالعات اديان با اشاره به سفرهاي شيخ بهايي يادآور شد: وي سفرهاي زيادي به كشورهاي عراق، حجاز، شام، مصر و لبنان داشته است اما درباره علت آن ها و تاريخ اين سفرها اطلاع زيادي در دست نيست، نظريه هاي مختلفي در اين زمينه وجود دارد، تعدادي از نويسندگان كه شرح حال شيخ بهايي را نوشته اند، انگيزه سفرهاي او را علاقه مندي به سير و سياحت مي دانند و برخي اختلاف ديدگاه هاي اين عالم با مكتب هاي فلسفي را در حوزه اصفهان دليل اين امر عنوان مي كنند، گروهي نيز دلزدگي از منصب هاي دنيايي را عامل اين سفرها معرفي كرده اند.
عضو هيات علمي پژوهشگاه علوم انساني و مطالعات علوم فرهنگي در پايان گفت: شيخ بهايي در تمامي علوم به جامعيت خاصي رسيده و در نظم و نثر از توانايي هاي ادبي بالايي برخوردار بود. شعرها و داستان هاي به يادگار مانده از اين عارف دانشمند همچون حكايت هاي «كشكول شيخ بهايي، نان و حلوا و گربه و موش» همگي نشان از ذكاوت و توانمندي او دارد.
*گروه اطلاع رساني
پژوهشم**9117**2002

انتهای پیام /*

برای نمایش تمام اخبار مرتبط با عنوان «شيخ بهايي؛ عالمي ژرف انديش و جامع گرا» اینجا کلیک کنید.

اشتراک گذاری:
منبع این خبر سایت ( ایرنا ) است و پورتال سیحو در قبال محتوای آن هیچ مسئولیتی ندارد. چنانچه محتوا را شایسته تذکر میدانید، خواهشمند است کد (sh-12812) را همراه با ذکر موضوع به شماره 50002030405034 پیامک فرمایید
برچسب ها : بهايي عالمي انديش
منبع : ایرنا

تبلیغات



جدیدترین اخبار منتشر شده

تبلیغات